Wanneer verhalen jagen en bijten en achtervolgen

Welk verhaal - gezien, gehoord of gelezen - heeft jou ooit geraakt?

Zodra verhalen ons raken, beginnen dopamine en oxytocine rijkelijk te vloeien. Dat geeft een verbonden gevoel. In het indrukwekkende jeugdboek Twaalf minuten na middernacht van Patrick Ness ervaart de hoofdpersoon dat er geen woestere wezens dan verhalen zijn, omdat ze jagen, bijten en achtervolgen.

En als ze dat doen, komen ze binnen. Ze laten je lachen, bieden troost, kruipen onder je huid of drijven je misschien zelfs tot waanzin…

Vandaag is de Boekenweek begonnen met het thema: Mijn generatie. De focus ligt op de invloed van boeken, verhalen en taal op verschillende generaties. Op jou, op je leerlingen en op mij.

Stel de vraag "Welk verhaal heeft jou ooit geraakt?" daarom eens aan jezelf, maar ook zeker aan je leerlingen. Vaak kiezen ongeoefende lezers en leesmijders in het vmbo en praktijkonderwijs voor een veilig, dun of makkelijk boek. Maar dat zijn doorgaans niet de verhalen die hen écht raken, die hen meer leesplezier geven of hen betere lezers maken.

Juist die succeservaring is wat wij als docenten, mediathecarissen en leesprofessionals zo graag willen. We willen dat ze boeken lezen die van betekenis voor hen zijn.

Toen ik zelf nadacht over die vraag, moest ik gelijk denken aan een verhaal van lang, lang geleden...

Er was eens een meisje dat absoluut niet van enge dingen hield. Bezeten poppen, gemaskerde seriemoordenaars en kwaadaardige demonen waren gewoon niet haar ding.

Tot er ergens in 2002 één horrorfilm voorbijkwam die haar, door een combinatie van onverklaarbare fascinatie en een flinke dosis groepsdruk, toch de bioscoopzaal in kreeg.

Het was een absolute marteling. Voorafgaand aan de film werd de spanning haar al te veel: buikkramp, koud zweet en een benauwende druk op haar borst. Eigenlijk wilde ze weg, maar ja: ze had tof lopen doen en ze had betaald: weggaan was dus geen optie.

Tijdens de film waren het gerinkel van de telefoon en het daaropvolgende “Seven days…” voldoende voor een acute zenuwinzinking. Toen Samara – dat akelige kind met die lange, zwarte haren – vervolgens uit de televisie kwam gekropen, checkte het meisje compleet uit.

Aan het eind van de film waren haar vrienden door het dolle heen, maar voor het meisje begon de ellende pas echt. Het beeld van Samara bleef maar door haar hoofd spoken. Het dreef haar letterlijk tot waanzin.

In die tijd studeerde het meisje in Maastricht en had ze op haar kamer een kleine Philips tv-video combi staan. Tot The Ring.

Direct na de film belandden al haar videobanden in een plastic zak, stevig dichtgeknoopt op de zolder van haar ouderlijk huis. Samen een video kijken was maandenlang geen optie. Het meisje was als de dood dat ze opeens die vervloekte video zou zien en precies zeven dagen later een gruwelijke dood zou sterven.

En wat nou als Samara de spelregels uit het niets zou veranderen? Wat als ze besloot dat je die video helemaal niet meer hoefde te kijken en ze gewoon zomaar uit je tv kon komen kruipen?!

Dwangmatig controleerde ze drie maanden lang elke keer of er niet stiekem een videoband in de tv zat. Ruim voor zonsondergang ontkoppelde ze het apparaat steevast om hem op de gang te zetten. Natuurlijk niet pal voor haar eigen deur, maar voor die van haar onsmakelijke ganggenoot, die het klaarblijkelijk niet nodig vond om hun gedeelde wc door te trekken na een 'nummer 2'.

Stond de tv eenmaal op de gang? Dan ging haar kamerdeur hermetisch op slot. Als Samara dan uit die beeldbuis zou kruipen, hoopte het meisje maar dat ze voor de eerste de beste deur zou kiezen...

Was ik uiteindelijk blij met mijn kennismaking met The Ring? Zeker niet! Dit was totaal niet het juiste verhaal voor mij. Nu, meer dan twintig jaar later, kan ik lachen om alle idiote dingen die dit verhaal me liet doen, maar toen...

Het heeft me geleerd dat horror écht mijn ding niet is en dat mijn rijke fantasie me niet in alle situaties helpt.

The Ring heeft mij geraakt. Heel heftig zelfs.

Mijn verhaal is een extreem voorbeeld, maar het laat precies zien wat de enorme kracht van verhalen is. Ze doen iets met je. En dat is exact de ervaring die ik onze leerlingen ook gun: de ervaring dat een boek zó onder hun huid kruipt, dat ze simpelweg niet meer willen stoppen met lezen.

Verhalendojo-Donderdag

Willen we dat leerlingen in het vmbo en praktijkonderwijs meer leesplezier krijgen, dan moeten we ze kennis laten maken met verhalen die écht aansluiten bij hun belevingswereld. Vanaf nu deel ik daarom elke week op Verhalendojo-Donderdag een gratis, kant-en-klare leestip van 15 minuten die je direct als lesstarter of -afsluiter kunt gebruiken.

De vraag Welk verhaal – gezien, gehoord of gelezen – heeft jou ooit geraakt? is een fantastische en laagdrempelige manier om je leerlingen direct te activeren. Het dwingt hen om breder over verhalen na te denken: Wat is een verhaal eigenlijk? Wat is het nut ervan? En wat kan een goed verhaal met je doen?

Breng het gesprek daarna direct dicht bij hun eigen leefwereld:

• Welke film, serie, game of welk boek deed ooit écht iets met hen?

• Wat voor verhaal was het en wat deed het precies met ze?

Mijn gouden tip voor deze les

Vinden je leerlingen het in het begin nog spannend of lastig om zich uit te spreken? Help ze dan op weg en deel eerst welk verhaal een diepe indruk op jóú heeft gemaakt. Kies een verhaal dat aansluit bij de doelgroep en waar jij je comfortabel bij voelt.

Mijn ervaring is dat leerlingen het altijd enorm waarderen als een docent zich openstelt. Het breekt het ijs, creëert een veilige sfeer en nodigt hen uit om hun eigen verhalen te gaan delen.

Wanneer je regelmatig op deze manier samen over verhalen praat, groeit de titelkennis van je leerlingen. Maar minstens zo belangrijk: jullie voeren betekenisvolle, grappige gesprekken waarin je elkaar op een compleet andere manier leert kennen.

Elke week inspiratie en kant-en-klare leestips in je 📬

Wil jij jouw leerlingen ook raken met verhalen die écht binnenkomen, maar ontbreekt het je aan tijd om wekelijks op zoek te gaan?

Laat De Verhalendojo het voorwerk voor je doen.

Meld je aan en ontvang elke donderdag een kant-en-klare leestip rechtstreeks in je mailbox.
Direct klaar voor je digibord, 100% gratis en zonder extra werkdruk!

Claim jouw plek op de mat!

Sluit je aan bij de club van docenten en leesprofessionals die definitief breken met leesweerstand.

Onze missie is simpel: van ongeoefende lezers, leesmijders en leeshaters gemotiveerde lezers maken. Zonder strijd en mét plezier.

Meld je aan en ontvang elke week een kant-en-klare taal- en leestip rechtstreeks in je mailbox.

Minimale voorbereiding voor jou, maximale impact op je digibord.

Altijd 100% gratis.