Wanneer verhalen jagen en bijten en achtervolgen

Welk verhaal - gezien, gehoord of gelezen - heeft jou ooit geraakt?

Zodra verhalen ons raken, beginnen dopamine en oxytocine rijkelijk te vloeien en geeft dat ons een lekker, plezierig en/of verbonden gevoel. In het indrukwekkende jeugdboek Twaalf minuten na middernacht van Patrick Ness ervaart de hoofdpersoon dat er geen woestere wezens dan verhalen zijn, omdat ze jagen en bijten en achtervolgen.

Als verhalen jagen en bijten en achtervolgen, komen ze bij ons binnen. Doen ze iets met ons. Ze geven je bijvoorbeeld een goed gevoel, laten je lachen, raken een gevoelige snaar, bieden troost, laten je intens in- en meeleven met een hoofdpersonage, maken je gek van nieuwsgierigheid, zaaien twijfel, geven je inzichten, kruipen onder je huid of drijven je misschien zelfs tot waanzin…

Vandaag is de boekenweek begonnen!
Het thema: Mijn generatie.
De focus: de invloed van boeken, verhalen en taal op verschillende generaties.

Dus, bijvoorbeeld op jou, op je leerlingen en op mij.

Stel de vraag Welk verhaal - gezien, gehoord of gelezen - heeft jou ooit geraakt? daarom dus ook aan jezelf, maar ook zeker aan je leerlingen.

Deze vraag is puur om leerlingen te laten beseffen dat verhalen - in welke vorm dan ook - kunnen raken en dat gelezen verhalen hen in de toekomst misschien wel nét zo kunnen raken. Als ze tenminste het juiste boek kiezen.

Vaak kiezen ongeoefende lezers, leesmijders en leeshaters in het (v)mbo en praktijkonderwijs voor een boek à la Het leven van een loser dat ze ooit gelezen hebben op de basisschool, het dunste boekje - formaat Het gouden ei, of het boek met de minste tekst en de meeste plaatjes. Doorgaans zijn dit niet de boeken die hen zullen raken, hen meer plezier in lezen zullen geven en hen betere lezers zullen maken.

Juist dit, dat een verhaal een leerling raakt en iets met hem doet, is wat wij docenten Nederlands, leesmediaconsulenten, mediathecarissen of andere onderwijs- of leesprofessionals zo graag voor leerlingen willen. We willen zo graag dat ze meer plezier in lezen krijgen, dat ze boeken lezen die op de een of andere manier van betekenis voor hen zijn, die hen iets brengen.

Daar gaat De Verhalendojo jou mee helpen. Op VerhalenDojo-Donderdag. Hierover later meer.

Terug naar de vraag: Welk verhaal heeft jou ooit geraakt? Zelf moest ik gelijk aan het volgende verhaal denken.

Lang, lang geleden
was er eens een meisje dat niet van enge dingen hield. Hoewel ze in het ‘gouden tijdperk’ voor horrorfilms opgroeide, was het genre niet aan haar besteed. Telkens als er weer een angstaanjagende film in de bioscoop draaide, smeekten haar vrienden haar om mee te gaan, maar elke keer weigerde ze. Resoluut.

Bezeten poppen, gemaskerde seriemoordenaars, kwaadaardige demonen, hersens-smikkelende zombies en sadistische psychopaten waren gewoon niet haar ding.

Ergens in 2002 lukte het één horrorfilm om haar toch zodanig te triggeren, dat ze ervan overtuigd raakte dat ook zij - zelfs zij - deze film moest zien. En zo leidde een combinatie van onverklaarbare fascinatie en een vleugje groepsdruk ertoe dat ze zich op een zekere avond in een bepaalde bioscoop in de betreffende zaal voor deze bewuste film bevond.

Het was een absolute marteling! Ervoor, tijdens én erna. Voorafgaand aan de film werd de spanning haar al te veel: buikkramp, flauwte, koud zweet en een benauwende druk op haar borst. Eigenlijk wilde ze gewoon weg, maar ja, ze had tof lopen doen, ze had betaald en ze zat hier nu. Weggaan was geen optie. Dus bleef ze zitten. Tijdens de film waren het gerinkel van de telefoon en het daaropvolgende ’Seven days…’ voldoende voor een acute zenuwinzinking. Toen ze vervolgens Samara, een akelig kind met lange, zwarte haren, uit de televisie zag kruipen, was het klaar. Het meisje in de bioscoop checkte uit. Compleet.

Aan het eind van de film waren haar vrienden door het dolle heen. Het was dat zij het meisje met hun enthousiasme uit haar apathische toestand trokken, anders had ze daar nu nog gezeten.

‘Poppetje gezien, kastje dicht’, zou je denken. Wishful thinking was wat dat was.

Het beeld van Samara die uit de beeldbuis kwam gekropen, was onmiskenbaar in haar geheugen gegrift. Het bleef maar door haar hoofd spoken, dreef haar tot waanzin. Letterlijk.

In die tijd studeerde het meisje in Maastricht en zat ze daar ook op kamers. Op haar kamer had ze een kleine Philips tv-video combi. Erg populair in die tijd. Ze was er altijd superblij mee geweest.

Tot The Ring.

Direct na het zien van de film belandden alle videobanden uit haar kamer in een grote plastic zak die goed werd dichtgeknoopt en de volgende dag in alle vroegte naar haar ouderlijk huis werd gebracht waar de zak ergens in een hoekje op de zolder werd weggestopt. Samen een video kijken - iets wat in die tijd een vrij normale activiteit was - was maandenlang geen optie. Het meisje was als de dood dat ze opeens die vervloekte video zou zien, dat de telefoon zou overgaan en dat ze precies zeven dagen later een gruwelijke dood zou sterven.

Waar ze ook niet gerust op was, was dat Samara zich misschien zou vergissen of de spelregels uit het niets zou veranderen. Wat nou als ze op een dag besloot dat je haar vervloekte video niet meer hoefde te zien en dat ze ook gewoon zo maar uit je tv kon komen kruipen?!

Dwangmatig controleerde ze drie maanden lang iedere keer dat ze haar tv wilde gebruiken of er niet toch een videoband inzat en ontkoppelde ze het ding steevast ruim voor zonsondergang, om hem op de gang te kunnen zetten. Natuurlijk niet pal voor haar eigen deur, maar voor die van haar achterlijke ganggenoot, omdat deze het klaarblijkelijk niet per se nodig vond om hun gedeelde wc door te trekken na een nummer 2.

Gatverdamme!
Blijkbaar leert niet iedereen thuis dat het voor andere mensen wel zo fijn is als ze niet continu met jouw stoelgang geconfronteerd worden. Ja, dat arme meisje maakte wat mee toen ze op kamers ging…

Anyways, stond de tv op de gang, ging de kamerdeur op slot. Hermetisch. Als Samara dan uit de tv zou komen, hoopte het meisje maar dat ze voor de eerste deur zou gaan...

Waren het reële angsten en oplossingen? Misschien niet.

Maar… Stel nou dat Samara wél uit haar televisie zou komen?
Dan was je toch mooi in de aap gelogeerd!
Deze ‘slimme’ meid was liefst op alles voorbereid…

Was ik uiteindelijk blij met mijn kennismaking met The Ring?

Zeker niet! Dit was zo niet het juiste verhaal voor mij. Als ik er nu - meer dan twintig jaar later - aan terugdenk, kan ik ondertussen wel lachen om alle idiote dingen die dit verhaal met me heeft gedaan en die het me heeft laten doen, maar toen…

Wat The ring mij geleerd heeft, is

1. dat mijn rijke fantasie mij niet in alle situaties helpt en dat sommige situaties beter vermeden kunnen worden;

2. dat horror écht niet mijn ding is - vermijden dus (!);

3. dat ik sommige hypes gewoon lekker aan mij voorbij moet laten gaan.

The Ring heeft mij geraakt. Heel heftig zelfs. Het verhaal liet me niet meer los en maakte me helemaal gek. Mijn verhaal is een extreem voorbeeld van wat verhalen kunnen doen.

Verhalendojo-Donderdag
Willen we dat leerlingen door verhalen geraakt worden, dat leerlingen meer plezier krijgen in lezen en er ook meer het nut van gaan inzien, moeten we ze kennis laten maken met verhalen die aansluiten bij hun niveau, hun interesses en hun belevingswereld. Hier gaat De Verhalendojo jou bij helpen!

Vanaf maart 2026, vanaf de boekenweek, wordt de donderdag daarom omgedoopt tot VerhalenDojo-Donderdag. Iedere week deel ik op donderdag een gratis kant-en-klare leestip die je direct in je lessen kan gebruiken. Een leestip is een laagdrempelige, prikkelende lesactiviteit van ongeveer 15 minuten. Een boek of verhaal - in het ideale geval te leen in jouw schoolbibliotheek of voor leerlingen gratis te lezen of te beluisteren in de Online Bibliotheek - vormt hierbij altijd het vertrekpunt.

Je

• introduceert zo wekelijks een verhaal aan je leerlingen, zodat hun titelkennis groeit en ze gerichter en bewuster boeken kunnen kiezen;

• daagt hen uit om na te denken over belangrijke en interessante kwesties uit het verhaal en om hun ideeën op een respectvolle manier met elkaar te delen, en

• jullie voeren mooie, grappige en/of leerzame gesprekken waarin je elkaar ook op een andere manier leert kennen!

De vraag Welk verhaal - gezien, gehoord of gelezen - heeft jou ooit geraakt? is daarom een mooie en laagdrempelige vraag om leerlingen te activeren en hen over verhalen in het algemeen na te laten denken. Wat is een verhaal? Wat is het nut van verhalen? Wat kunnen ze mensen allemaal bieden?
Vervolgens focus je op je leerlingen: welk verhaal heeft ooit iets met hen gedaan? Wat voor verhaal was het en wat deed het precies met hen?

Vinden leerlingen het lastig, help ze dan op weg en vertel welk verhaal impact op jou heeft gehad. Kies natuurlijk wel een verhaal dat aansluit bij je leerlingen, dat je wilt delen en waar je je senang bij voelt.

Mijn ervaring is dat leerlingen dit altijd appreciëren en het helpt hen ook om zelf te gaan vertellen.

Ik ben benieuwd! Laat je weten hoe het ging?

Wil jij vanaf nu iedere week een mooie en kant-en-klare leestip voor je leerlingen in je mailbox?

Meld je dan aan via onderstaande knop! Wel zo makkelijk :)

Pas op: niet geschikt voor mensen die

1. het nut van geanimeerde gesprekken met leerlingen over lezen, verhalen en taal niet inzien;

2. niet kunnen of willen aansluiten bij het niveau, de interesses en de belevingswereld van hun leerlingen;

3. geen zin hebben in fijne lessen met actieve en betrokken leerlingen die lezen gaandeweg steeds leuker zullen gaan vinden.